Hét online taaladviespunt HvA en UvA

De juiste woordvorm

Je kunt de vorm van een woord op verschillende manieren veranderen.

1. Samenstelling

 

Je kunt van twee of drie woorden één woord maken:

  • boeken + kast = boekenkast
  • studie + financiering = studiefinanciering
  • eerste + jaar + student = eerstejaarsstudent
  • hbo + opleiding = hbo-opleiding
  • massa + ontslag = massaontslag

 

Bij de samenstelling moet je letten op de volgende punten:

 

  • we schrijven de woorden altijd aan elkaar (boekenkast; studiefinanciering);
  • vaak gebruiken we de tussenletters -en (boekenkast), soms de tussenletter -e (aspirinefabriek);
  • soms een tussen -s (bedrijfscorrespondentie);
  • soms gebruiken we een koppelteken (hotel-restaurant).

Wil je weten wanneer je precies een koppelteken, een tussen -s of een tussen -n gebruikt? Kijk bij de spellingsregels voor samenstellingen.

 

Controleer de spelling altijd met behulp van het Groene boekje: www.nederlandsewoorden.nl.

 

 2. Afleiding

 

Je kunt iets toevoegen aan een woord:

  • aan het begin: beantwoorden, herkansen, verplaatsen, ontsmetten, etc.
  • aan het eind: vergelijkbaar, begripvol, ontknoping, vergeetachtig, schoonheid, begrijpelijk, stroompje, etc.

 

Bij de afleiding moet je letten op:

  • is toevoeging van be-, her-, ver- of ont- voor het woord toegestaan?
  • is toevoeging van -baar, -ing, -loos, -achtig, -elijk of -vaardig achter het woord toegestaan?

is de woordsoort veranderd? Zo kan een adjectief (handig) veranderen in een substantief (de handigheid). Een werkwoord (innoveren) kan veranderen in een substantief (de innovatie). Een substantief (de regen) kan veranderen in een adjectief (regenachtig). Verandering van woordsoort heeft consequenties voor het gebruik van de woorden in de zin.

Hoe spel je afleidingen? Is het hbo’er of hbo-er? Kijk bij de spellingsregels voor afleidingen.

 

Het is niet mogelijk vrij te experimenteren met woordvormen. Als je niet zeker weet of de vorm juist is, zul je het moeten controleren in het woordenboek.

 

Tips
  • Experimenteer niet met woordvormen. Controleer of de woordvorm werkelijk bestaat. Besteed bij het leren van een nieuw woord aandacht aan de verschillende vormen die bij dat woord horen.
  • Sommige naslagwerken geven duidelijke overzichten van voor- en achtervoegsels en de betekenis die ze aan het grondwoord toevoegen. Zie bijvoorbeeld R. van Hogen en D. Stalpers (2002). Spelling Woordvorming Interpunctie, Utrecht: NCB.
  • Wil je weten hoe je een afleiding precies spelt? Kijk bij de spellingsregels voor afleidingen.
  • Voor beslissingen over de tussenletters -en, -e, of -s: raadpleeg de Woordenlijst Nederlandse Taal: het Groene Boekje. Of kijk voor de regels bij samenstellingen.
  • Verder lezen: uitbreiding van je woordenschat en woordenboeken aanschaffen.